SONG BÍCH KỲ
NHÂN:
NGỜI SÁNG
CHỮ TÂM!
SÓNG SÁNH
CHỮ TÌNH!
(Đọc bộ sách: Thơ Bạn thơ 6, Vườn 5 nhà 2, Chém gió muôn màu 2.
Đồng Chủ biên: Nguyễn Nguyên Bảy – Lý Phương Liên; NXB Hội Nhà văn, 2016)
ĐƯỜNG VĂN
Vườn 5 nhà 2 (2016), nối tiếp Vườn
5 nhà 1 (2015), có thể xem là một hợp tuyển 5 tập thơ chọn lọc của 5 tác
giả ở các vùng miền khác nhau trên đất nước ta, với tuổi tác, nghề nghiệp, kinh
lịch, cá tính nghệ thuật khác nhau, dựa trên ý tưởng vừa tập trung vừa mở rộng
hơn về tác giả và tác phẩm thơ trong một cuốn sách. Người tuyển chọn và đò đưa luận bình, giới thiệu chủ yếu là
chủ biên BNN và một vài nhà thơ, nhà văn chuyên và không chuyên khác: Phùng Thành Chủng, Trần Vân Hạc… dựa trên tiêu chí cơ bản: Thơ Hay! Thơ là Thơ! Nghĩa là ưu tiên số
1 với mỗi bài thơ là chất lượng tư tưởng thẩm mỹ thể hiện trong tứ thơ, hình
tượng, sự mới mẻ, khác lạ, hấp dẫn, đa nghĩa, đa thanh, cá tính riêng trong
ngôn ngữ thể hiện, trong cấu trúc bố cục văn bản… Nhìn chung, mức độ chưa thực
đồng đều (được 100% mới thật lý tưởng!), nhưng khoảng cách giữa các tác giả,
các vườn thơ là không lớn, trong mỗi vườn thơ, mỗi bài thơ, là không nhiều. Từ
mỗi tác giả, có thể chọn tiếp một vài bài, câu, đoạn vào loại hay, đã trở nên
ít nhiều quen thuộc với người đọc yêu thơ. Đó là ưu điểm lớn nhất, rõ nhất
của tập tuyển.
Người đọc, sau khi đọc kỹ từng tác giả,
nếu lùi lại, đọc chung toàn bộ sách, đã có thể nhận ra sự khác biệt ít nhiều về
phong cách và ngôn ngữ thơ của từng người, tất nhiên tùy mức độ đậm nhạt, gợi
nghĩ, gợi liên tưởng, tưởng tượng khác nhau, và tùy từng bạn đọc có thể chia sẻ
hay phản biện đôi điều hữu ích hoặc chưa đồng thuận. Đó là ưu điểm thứ hai cần ghi nhận.
Cụ thể hơn, lần lượt đọc sâu hơn vào
từng tác giả - tác phẩm, tôi nhận ra:
***
Nguyễn
Nguyên Bảy viết Phần mở đầu sách gồm các bài Lời
thưa – Cảm ơn của vợ chồng chủ biên viết năm 2012, in lại vào tất cả các
tập trong bộ sách. Bài Thơ là Thơ (Khúc
Tựa) của BNN nhằm khẳng định, nhấn mạnh quan niệm nghệ thuật cốt lõi của
chủ biên về Thơ, làm tiêu chí, cơ sở lý luận cho việc tuyển chọn, biên soạn, đò đưa của cả nhóm biên soạn. Tiếp theo
là trích 30 đoạn thơ văn xuôi xen kẽ lục bát, nhan đề: Thủ thỉ tuổi thơ như những hồi ức, những tia hồi quang lấp lánh ánh
thơ hoài niệm về quá khứ ấu niên qua tuổi thanh niên trưởng thành, về những
người thân trong gia đình: bà ngoại, bà dì, mơ ước vợ chồng tương lai, những
năm đi học trường làng, hình ảnh và chuyện kể về thầy, bạn, về cha, mẹ và kết
bằng những dòng ôn lại tuổi thơ của bản thân để thỏa niềm mong ước tuổi thơ con
cháu sẽ được rực rỡ, yêu nhớ suốt đời.
Phần
mở đầu xen kẽ văn xuôi và thơ văn xuôi, thơ và đời, lý luận thơ và thực
tiễn cuộc sống là một chủ đích nghệ thuật
của chủ biên, đồng thời cũng bước đầu hé
lộ một nét phong cách lý luận thơ BNN: sự phong phú đến rậm rạp của hình
tượng và ngôn từ bắt nguồn từ trí tưởng tượng phóng túng, liên tưởng bất ngờ
dựa trên một sức nhớ bền dai, đáng nể; tư duy luận lý chặt chẽ, triệt để...
Phần
chính thơ tự tuyển của NNB trong tập này được ánh xạ bởi câu đề từ là lạ, không dễ giải ảo tường minh:
Chuyền tay chữ hát xuống thuyền (?!)
gồm 5 bài thơ dài mà tác giả gọi khi thì là Trường
tụng, khi là Trường ca. Theo
chúng tôi, cũng chỉ là 1 thuật ngữ: Trường
ca (bài thơ dài hàng trăm câu, hỗn hợp thể thơ, có thể có hoặc không có cốt
truyện, nhân vật, kết hợp kể - tả - biểu hiện (cảm xúc, tâm trạng); cảm hứng
trữ tình nồng nàn – sâu lắng – mở rộng từ đời tư ra thế sự, cấu trúc nương theo
cảm hứng mà không theo logich cốt truyện hoặc nhân vật)… mà thôi!
Trường
ca BNN miên man theo dòng cảm xúc, trải dài, cuồn cuộn như dòng sông thơ ăm ắp, laị như núi thơ sừng sững chon von, trập trùng
men lên đỉnh trời không gian bát ngát và tựa giếng thơ trong veo, thăm thẳm tư duy, hồi ức, liên tưởng…
Âm
dương, mới đọc thấy hơi bị rối trí vì sự nhập hòa giữa hai thế giới dương
âm, người sống với hồn ma, quá khứ mờ xa với hiện tại tựa hờ vào những mảnh đời
và sự ra đi cùng các đám tang của cha, của mẹ, của chị, của anh… để suy ngẫm và
cảm thán về lẽ đời, bản thân tâm sự và nhắn nhủ con cái, cùng thằng cháu đích
tôn hãy còn nhỏ dại… Nhưng chung quy vẫn là chiêm nghiệm về bản ngã của mình
trước cuộc đời và mục đích sống:
Đời
cũng muôn màu/Sao không sống tận cùng hương sắc/Nếu người sống còn nhớ thương người chết/Xin sống dùm phần dang dở đời
tôi/Anh gật đầu cho hồn tôi trong suốt gương soi/Cười bay vùng cực lạc.
Trường ca Tứ tụng bốn mùa thực chất là một chùm thơ tương đối độc lập được
ghép nối với nhau trong 1 chủ đề chung, nổi lên hình tượng bao trùm: Tụng ca người Mẹ với những cạnh khía khác nhau: Phật hát, Mẹ khóc, Tứ quý, Mẹ ru chắt ngoại, Mẹ dặn bạc đầu, Mẹ gặp người trời… Hiện thực hiện tại càng mờ nhạt
để hồn thơ lúc tung hoành, khi đắm chìm trong thế giới hồi ức và tưởng tượng
phiêu bồng. Chất Thiền và chất dân
gian làm kết dính khiến cho chùm thơ có
vẻ tản mạn này vẫn đảm bảo tính thống nhất ở tầng sâu tư tưởng.
Trường ca tình yêu Ô cửa vầng trăng da diết và man mác, đắm
đuối những tình cảm tiếp nối theo dòng thời gian cuộc đời: tình yêu, tình vợ chồng
thủy chung, trải bao tháng năm mà vẫn tương kính như tân. Tuy nhiên, có một vài
so sánh, thể hiện tưởng mới mẻ, nhưng e vẫn thật thà, chân mộc: