VŨ NHO giới thiệu tiểu thuyết NGHIÊM THỊ HẰNG 

 

 

 

NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG TIỂU THUYẾT ”ẢO MỜ LĂNG MỘ HỒ XUÂN HƯƠNG” CỦA NGHIÊM THỊ HẰNG

          Đọc “ Ảo mờ lăng mộ Hồ Xuân Hương” tiểu thuyết. Nxb Tri thức, 2026

                                    Vũ Nho

Nhà thơ, nhà nghiên cứu Nghiêm Thị Hằng kiên trì theo đuổi đề tài về nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Chị đã công bố cuốn khảo cứu “ Giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương” (2021), rồi  tiểu thuyết “ Hồ Xuân Hương tiếng vọng” (2022). Bây giờ là tiểu thuyết “ Ảo mờ lăng mộ Hồ Xuân Hương” (2026).

          Vấn đề đặt ra là điều gì mới khiến tác giả trăn trở và hoàn thành cuốn sách thứ ba về nữ sĩ Hồ Xuân Hương?

          Đúng như nhan đề cuốn tiểu thuyết này “Ảo mờ lăng mộ…”. Điều mới mẻ nhất, ấn tượng nhất trong cuốn sách này chính là tác giả tập trung nói về phần mộ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Bạn đọc đều biết song song với việc tìm hiểu về cuộc đời của nữ sĩ, trong nhiều năm, tác giả theo đuổi công việc tìm kiếm phần mộ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Chính tác giả Nghiêm Thị Hằng đã từng vào Quảng Nam, báo cáo cho sở Văn Hóa và Du lịch tỉnh vào tháng 5/2025 về những nghiên cứu của mình và cộng sự đối với ngôi mộ cổ  1850 mang tên Huỳnh Hoàn Nhân. Với những chứng cứ về kiến trúc, minh bia, gia phả, truyền thuyết dân gian, và thư tịch cổ, tác giả Nghiêm Thị Hằng đi tới kết luận ba ngôi mộ cổ gồm “Mộ Giày thấy Lánh”, mộ Huỳnh Hoàn Nhân ( 1850) và một Phan Thị ( 1856)  là mộ của người chồng  Trần Phúc Hiển, người vợi cả Phan Thị, và người vợ thiếp là Hồ Xuân Hương đã được thay tên đổi họ.

          Việc tác giả  Nghiêm Thị Hằng tìm được người cháu Trần Sài của Trần Phúc Hiển làm quan trong đội thủy binh từng theo vua Thiệu Trị ra Bắc nhận thụ phong của nhà Thanh, làm cho người viết tin chắc rằng chính Trần Sài là nhân vật được ủy thác việc đưa hài cốt Hồ Xuân Hương từ Hồ Tây về quê nhà ở Tam Kì.

          Trong tiểu thuyết này, Trần Sài được nói đến khá chi tiết từ việc dặn dò của Phúc Hiển và gia tộc, đến việc ông thực thi nhiệm vụ như thế nào để đưa hài cốt Xuân Hương về quê một cách bí mật và an toàn.

          Trong việc nghiên cứu minh bia, Nghiêm Thị Hằng đã biết người lập minh bia cho hai ngôi mộ 1850 và mộ 1856 đều là nho sĩ Trần Hòa. Vì thế mà tiểu thuyết này, nhà văn đã mô tả mối liên hệ giữa Trần Sài, Trần Hòa,  với  bà Phan Thị và hai người anh họ chi trưởng là Văn Dực và Văn Lập.

          Mượn sự băn khoăn của Văn Dực và Văn Lập, nhà văn đã để cho Trần Hòa giải thích chi tiết mối liên quan giữa kiến trúc và những hình chạm khắc trên ba ngôi mộ  ( Mộ Giầy, một Huỳnh Hoàn Nhân  1850, mộ Phan Thị 1856). Vì phải thay tên đổi họ để giữ an toàn cho người nằm dưới mộ, nên Trần Hòa đã giải thích cho hai người anh về những liên hệ bí mật để hậu thế nhận ra quan hệ vợ chồng cuả ba người đã thay tên đổi họ.

          Một chi tiết đáng chú ý là lời dặn dò của Trần Sài : “Việc viết bia mộ và minh bia dòng họ giao cho chú Trần Hòa. Nhưng bí mật gì thì cũng phải có ẩn ý, để lại những kí hiệu kết nối phần mộ chú Phúc Hiển với mộ thím Xuân Hương giúp hậu duệ sau này biết dấu mà tìm" ( trang 288).

          Tất cả những băn khoăn, thắc mắc của văn Dực và Văn Lập đều được Trần Hòa giảng giải chi tiết , rõ ràng. Đây chính là những kết quả nghiên cứu được tác gỉa Nghiêm Thị Hằng báo cáo trước Hội nghị của Sở Văn Hóa và Du lịch Quảng Nam tháng 5 năm 2025. Giờ đây được tác giả “tiểu thuyết hóa” trong câu chuyện của ba nhân vật Trần Hòa, Văn Dực, Văn Lập.

          Ngoài những điểm mới trên, lần này nhà nghiên cứu cũng viết về nhân vật Hồ Xuân Hương chi tiết  từ khi sinh cho tới khi mất với các mối tình, mối quan hệ liên quan đến Nguyễn Du, Tổng Cóc, Mai Sơn Phủ ( Trần Phúc Hiển), Tốn Phong…

          Đáng chú ý là tác giả cũng đã tiếp thu ý kiến phản biện của bạn bè và những nhà nghiên cứu, loại bỏ sự “cạn tàu ráo máng” của Đội Kình trong tiểu thuyết “Hồ Xuân Hương tiếng vọng” khi đưa giai thoại vế đối giữa hai người. ( Xin xem  “ Hồ Xuân Hương tiếng vọng” và  phần “Mối tình Tổng Cóc . Bóng vĩ nhân”, trang 118 -  137 trong sách “ Ảo mờ lăng mộ Hồ Xuân Hương”).

          Có thể nói rằng tác giả Nghiêm Thị Hằng có duyên với nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Ba cuốn sách khảo cứu và tiểu thuyết lịch sử về Hồ Xuân Hương cộng với báo cáo khoa học về việc tìm mộ của nữ sĩ  ( tháng 5/2025) cho thấy sự công phu, bền bỉ  theo đuổi đề tài của tác giả.

          Trước khi nữ sĩ Hồ Xuân Hương được UNESCO vinh danh,  tiểu sử, cuộc đời của nhà thơ lớn khá ít ỏi và có khi mâu thuẫn. Nguyên việc bà là con của ai, của cụ đồ Hồ Phi Diễn hay của Hồ Sĩ Danh cũng đã tốn nhiều giấy mực của các nhà nghiên cứu.  Rồi chuyện tình duyên của bà. Đâu là sự thực, đâu là giai thoại?...Cùng với sự nỗ lực của các nhà nghiên cứu, dần dần tiểu sử của Hồ Xuân Hương được làm sáng tỏ. Đặc biệt, ba cuốn sách của nhà thơ, nhà nghiên cứu Nghiêm Thị Hằng góp phần  giúp bạn đọc hình dung cuộc sống phong phú, phức tạp, nhiều thăng trầm của người nữ sĩ tài danh.

          Hi vọng rằng công việc nghiên cứu  tìm phần mộ  nữ sĩ của tác giả Nghiêm Thị Hằng  sớm đi đến kết quả cuối cùng để chúng ta có thể có thêm tư liệu về người nữ sĩ tài danh Hồ Xuân Hương, một kì nhân của văn học Việt Nam và thế giới!

                                      Hà Nội, 9/6/2026