ĐƠN VỊ CỦA THƠ
Vũ Nho
Có một thời, người ta đưa ra khái niệm nhà thơ một bài , nhà thơ của tập và nhà thơ của nhiều tập. Sở dĩ có chuyện này vì có người làm thơ chỉ làm một, hai bài, nhưng là một, hai bài nổi tiếng. Trong khi đó có người làm và in được cả tập thơ (nhưng lại không có bài nổi trội), và có người in đến 2, 3 tập thơ song vẫn không có bài nào, thậm chí câu nào được người ta để ý. Thời ấy in được một tập thơ riêng thì đã ghê lắm rồi, nên có 1 tập riêng, 2 tập riêng thì danh hiệu nhà thơ gần như là chuyện hiển nhiên, không cần bàn cãi.
Thời bây giờ, một cây bút thường thường bậc trung của một hội văn nghệ địa phương cũng có xông xênh trong túi vài tập thơ là chuyện thường ngày ở huyện. Nếu cứ gọi nhà thơ theo kiểu tính đơn vị tập thơ ( chứ không phải bài thơ ), chắc số người đạt danh hiệu này phải “lấy xe mà chở, lấy đấu mà đong”.
Việc phong danh hiệu nhà thơ là chuyện của Hội Nhà văn, chuyện của các Hội văn nghệ. Nhưng có một điều là thơ được người ta tiếp nhận với đại lượng nào?
Nhiều tập thơ chăng? Con số không phải là không nói một cái gì đó. Tuy vậy, thơ cũng như văn, cũng như nhiều sản phẩm khác: “Quý hồ tinh bất quý hồ đa”. Dù có bao nhiêu tập thì khi đọc, người ta vẫn đọc theo bài, đánh giá thơ vẫn là theo bài.
Một tập thơ chăng? Phải có nhiều bài đến mức nào đó mới thành tập được, dù là tập mỏng. Vẫn là theo số lượng. Nhưng dù là tập thơ mỏng, người ta cũng không thể tiếp nhận nó ngoài cách đọc từng bài.
Như vậy đơn vị để trao đổi giữa tác giả và bạn đọc là bài thơ? Quả vậy. Có thể có người chẳng có tập, nhưng một bài lẻ hay vài bài chẳng phải là đối tượng tiếp nhận hay sao. Với một tập thơ hay nhiều tập, chỉ có bài hay, bài nổi trội mới là đáng kể . Có nhà thơ đã ước ao được một đôi bài. Nghe có vẻ rụt rè, khiêm tốn quá. Nhưng thực tế là vậy đấy. Hãy xem : ông Bạch Cư Dị, nhà thơ nổi tiếng đời Đường với số lượng khoảng 2.800 bài thơ. Nhưng liệu bạn nhớ được mấy bài trọn vẹn của ông ngoài mấy câu bản dịch Tỳ bà hành? Ấy là thời đó, thơ đường luật tứ tuyệt hay bát cú chỉ vỏn vẹn 28 chữ hoặc 56 chữ thôi. Chẳng là bao nhiêu so với sức nhớ khổng lồ của bạn.
Có nhiều người coi việc tiếp nhận thơ chủ yếu là bằng câu thơ. Nó là cái đơn vị nhỏ nhưng khá trọn vẹn để làm nên bài. Phải chăng nói bài thơ, nhưng câu thơ mới là quan trọng? Cũng đúng. Người đọc, sau khi tiếp cận với bài thơ, chỉ có câu thơ hay là ở lại. Vì vậy câu thơ là đơn vị cực kì quan trọng. Nhưng chẳng lẽ người làm thơ chỉ viết những câu thơ hay và đem xuất bản?
Tôi cho rằng bài thơ là đơn vị sản phẩm cơ bản đối với người viết, nhưng câu thơ hay lại là đơn vị sản phẩm còn lại đối với người đọc. Bởi thế khi viết thơ, người sáng tác chú trọng đến bài, nhưng cũng không thể bỏ qua câu thơ xương cốt, linh hồn của bài thơ . Bài thơ, câu thơ hay là mục tiêu cho người viết.
Vũ Nho chủ trang
