XE ĐẠP! XE ĐẠP ƠI!
Tản văn của Vũ Nho
Xe đạp những năm đầu thế kỉ 21 chỉ còn ít ở thành phố.
Đó là xe của các bà đã già già đi chợ, một
số của các cụ ông chơi thể thao duy trì
sức khỏe và đa số các em học sinh Tiểu học,
Trung học cơ sở đi đến trường trong khoảng cách gần. Thế nhưng cách dây chưa lâu,
nó là phương tiện giao thông chủ yếu của
người Việt. Hà Nội trước năm 1975 được coi là thành phố của xe đạp. Bấy giờ, người sở hữu một chiếc xe nhãn hiệu “Favorit” (Favourite),
hay “Đia măng” (Diamond) coi như là dân chơi, dân sành điệu. Còn Thống Nhất
hay Phượng Hoàng thì xoàng thôi!
Tôi được biết đến xe đạp khi là học
sinh cấp III trường huyện. Hồi ấy, ngay cả các thầy giáo cấp 3 của chúng tôi,
không phải thầy nào cũng có xe đạp. Lớp tôi có Thế Năng, nhà ở Đồi Khoai, với bạn
Hà, bạn Thuần ở phố Rịa thi thoảng thấy đi xe đạp. Hình như là xe của nhà chứ
không phải là xe riêng của các bạn. Một lần Thế Năng mang xe đi và cứ nằn nèo
“mời” tôi ngồi để Năng đèo. Nể bạn, tôi ngồi lên, Sau phút loạng choạng, Năng
cho xe đi bon bon. Bất ngờ xuống một con
dốc. Dốc không cao, nhưng xe phóng vù vù. Có lẽ do cuống, Năng không kịp phanh.
Xe cứ thế lao vùn vụt, tay lái cu chàng loạng choạng. Năng hét: “Ngồi chắc, không
được nhảy xuống”. Tôi là tay gan lì, không sợ nên cứ ngồi kệ Năng xử lí. Gần hết
dốc, xe đi chậm, tôi nhảy khỏi xe. Năng cũng kịp phanh dừng lại. Hai chàng hết
hồn vì may mà không “ngã gẫy răng”!
Khi học Đại học
Sư phạm Việt Bắc, mãi đến năm thứ ba thì tôi mới biết đi xe đạp. Dạo ấy về hè, ở
làng tôi, bác Luận, một ông bác họ cũng có xe đạp Phượng Hoàng của Trung Quốc.
Tôi mượn để tập đi ở sân kho. Do mạnh dạn, lại cũng có tí “năng khiếu” thể
thao, nên tôi tập một hôm là biết đi. Rồi đi thành thạo ở trong sân.
Việc đi xe đạp ở
sân kho rộng rất khác với đi xe đạp trên đường. Vì trên đường phải tránh ổ gà,
tránh người, tránh xe đi ngược chiều. Bởi thế mà một hôm tôi mạnh dạn mượn xe đạp
của bạn, đạp từ bản Nà Ri (nơi khoa Văn sơ tán) ra đến Phú Minh. Khi đi thì vừa
đạp vừa dắt. Nhưng “lượt về” thì tôi dắt hoàn toàn, vì đường về dốc, khó hơn. Chỉ sợ ngã làm hỏng xe của bạn.
Khoa Văn hồi đó, mỗi anh bạn Trần Văn
Loa có xe đạp thiếu nhi Liên xô và một vài anh cán bộ (giáo viên cấp 2, công
an) đi học là có xe đạp.
Biết đi xe đạp rất có lợi vì khi cần có thể mượn đi cho đỡ vất
vả. Biết đèo, hay lai xe đạp cũng rất quan trọng. Bởi thế mà tôi không ngừng tập
đi và tập đèo. Quả nhiên dịp may thực hành đã đến. Hồi đó là năm 1972, chưa kí hiệp định
Pa ri. Mĩ vẫn bắn phá miền Bắc bằng máy bay. Tôi cuốc bộ trên đường số Một qua
thị xã Phủ Lý bị đánh bom hủy diệt. Đang lếch thếch trên đường nhựa nóng như
rang, bỗng một người đi xe đạp cùng chiều dừng lại hỏi: “ - Này, chàng trai, biết
đi xe đạp chứ?”. Tôi đáp “Biết!”. - “Đèo
được không?”. “Được!”. – “ Lên xe đèo tôi”. Thế là tôi lên xe đèo người đàn ông
lạ gặp trên đường. Thì ra anh là giảng viên trường Đại học mĩ thuật công nghiệp
Hà Nội. Anh đạp xe từ Ninh Bình ra đã mệt. Hai anh em đèo nhau qua Phủ Lý không
một bóng người. Qua Đồng Văn thì phải, anh bảo ghé vào làng ven đường, anh có
người cha nuôi ở đó. Đúng ngày đó, nhà ông bố nuôi của anh có giỗ. Rất đông người
ăn uống. Thế là tôi cũng được ăn ké. Có cá chép, có thịt lợn, lại có cả thịt
ngan. Bấy giờ, mâm cỗ như vậy là rất sang, phải là nhà kinh tế khá giả mới có.
Anh em ăn uống no nê, nghỉ ngơi, rồi chào cả nhà lên xe đạp bon tiếp về Hà Nội.
Đến gần Hà Nội, có xe buýt về thành phố, tôi lên xe ô tô, còn anh đạp xe một mình.
Anh cho tên và địa chỉ hẹn khi rỗi thì vào chơi. Tôi nhớ mãi tên anh là Tống Như An, cán bộ giảng dạy của Đại
học Mĩ Thuật Công nghiệp. Sau này khi chuyển từ Thái Nguyên về Hà Nội, có lần tôi
đã ghé trường anh ở Đê La Thành để thăm, được người ta trả lời thầy An đã nghỉ hưu và về quê. Kể thêm chuyện “đèo” xe đạp. Hồi nhà tôi học xong Trung học sư phạm hoàn
chỉnh lên Thái Nguyên thăm tôi. Hôm ấy cán bộ của khoa Văn được công đoàn mời đi
xem phim ở rạp. Vì tay lái còn non, lại ngại nhỡ làm ngã vợ thì mang tiếng, vì
vậy tôi phải nhờ một ông bạn đèo mình, còn “phu nhân” thì gửi một ông khác đèo
hộ. Đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Vũ Nho