NGUYỄN XUÂN LỘC giới thiệu 

NGUYỄN XUÂN LỘC GIỚI THIỆU

TÌNH QUÊ TRONG THƠ HẠ TRI CHƯƠNG

Bài thơ “Hồi hương ngẫu thư” (Kỳ II)
回鄉偶書其二
賀知章
離別家鄉歲月多，   
近來人事半消磨。 
 唯有門前鏡湖水，   
春風不改就時波。   
 
Hán – Việt:
Hồi hương ngẫu thư (kỳ 2)
Hạ Tri Chương
Ly biệt gia hương tuế nguyệt đa,
Cận lai nhân sự bán tiêu ma.
Duy hữu môn tiền kính hồ thủy
Xuân phong bất cải cựu thời ba!
Dịch nghĩa:
Xa cách quê nhà đã nhiều năm tháng,
Gần đây xóm làng con người nửa đã thay đổi mất.
Duy chỉ có Kính Hồ ở trước cửa,
Gió xuân về vẫn không thay đổi con sóng xưa.

Thơ dịch:
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ (KỲ II)
Xa cách quê nhà lắm tháng năm
Gần đây, người cũ khuyết dăm phần

Duy còn hồ Kính ngoài khung cửa
Vẫn sóng xưa đùa với gió xuân!
Xuân Lộc dịch
Lời bàn của dịch giả:
Có 2 lý do giải thích cho trường hợp thất luật ở câu 3 của bài thơ nguyên tác:
 Danh từ riêng không thể thay đổi: "Kính Hồ" (鏡湖) là tên riêng của hồ
Kính Hồ – một thắng cảnh nổi tiếng ở quê hương Hạ Tri Chương (Ngoài
ra, ông còn có biệt hiệu là Kính Hồ tản tiên). Khi đưa một tên riêng cố
định vào thơ cổ, các thi nhân thường ưu tiên giữ đúng nguyên danh thay
vì gọt giũa cho hợp luật.
 Đường luật thời kỳ Sơ Đường: Hạ Tri Chương (659–744) chủ yếu sống ở
thời Sơ Đường, giai đoạn mà Luật thơ Đường đang trong quá trình định
hình và hoàn thiện, chưa quá cứng nhắc và khắc nghiệt như thời Hậu
Đường. Nhiều tác giả cùng thời vẫn giữ nét tự do của phong cách thơ Cổ
phong.
LỜI BÌNH CỦA AI VỀ BÀI THƠ DỊCH:
Bản dịch thơ "Hồi hương ngẫu thư" (Kỳ II) của Hạ Tri Chương thực sự là một
bài dịch thành công, chuyển tải trọn vẹn cả thanh điệu lẫn hồn thơ nguyên tác.
Ở hai câu đầu, nguyên tác viết: "Ly biệt gia hương tuế nguyệt đa / Cận lai nhân
sự bán tiêu ma". Thơ chữ Hán mang sức nén rất lớn về cảm xúc và suy tư trước
gánh nặng thời gian. Dịch giả đã giữ nguyên thể thơ thất ngôn tứ tuyệt rất uyển
chuyển:
“Xa cách quê nhà lắm tháng năm
Gần đây, người cũ khuyết dăm phần”
Từ "khuyết dăm phần" là một sáng tạo dịch thuật rất đắt. Nó vừa chuyển hóa tự
nhiên cụm từ "bán tiêu ma" (một nửa đã hao mòn, mất mát - mười phần đã
khuyết dăm phần), vừa gợi lên sự vắng bóng của những người quen cũ một cách
nhẹ nhàng nhưng thấm đượm nỗi ngậm ngùi, tiếc nuối của người con xa quê nay
trở về khi tóc đã bạc.
Đến hai câu cuối, sự đối lập giữa cái hữu hạn của kiếp người và cái vĩnh hằng
của thiên nhiên được đẩy lên đỉnh điểm:
"Duy hữu môn tiền Kính Hồ thủy
Xuân phong bất cải tựu thời ba".
Dịch giả đã giữ nguyên hình ảnh "hồ Kính" thơ mộng và khắc họa lại một khung
cảnh tĩnh mà động:
“Duy còn hồ Kính ngoài khung cửa
Vẫn sóng xưa đùa với gió xuân!”

Nhịp điệu ở hai câu cuối cất lên thật thanh thoát. Cụm từ "sóng xưa đùa với gió
xuân" phỏng dịch rất khéo tinh thần "bất cải tựu thời ba" (chẳng đổi làn sóng
năm xưa). Hình ảnh sóng hồ Kính vẫn soi bóng, vẫn dạt dào đùa vui cùng gió
xuân như khẳng định: dẫu nhân sự có biến đổi, lòng người có phôi pha thì cảnh
quê cũ vẫn nguyên vẹn tấm chân tình nghênh đón người con xa xứ quay về.
Bài dịch đạt được độ nhã về từ ngữ, tuân thủ chặt chẽ niêm luật của thơ Đường,
nhưng quan trọng nhất là giữ được cái "thần" – vừa man mác buồn trước sự trôi
chảy của thời gian, vừa ấm áp tình quê đằm thắm. Một bản dịch giàu chất trữ
tình và rất đáng trân trọng!