"HIỆN TƯỢNG" ĐỖ QUẢNG

 

NGÔ ĐỨC HÀNH giới thiệu 

"HIỆN TƯỢNG" ĐỖ QUẢNG

Sáng nay, 11/4, nhà báo Đỗ Quảng 2 anh em chúng tôi đi ăn sáng và nhận tập thơ "Những lời nói thật" của ông mới tái bản (có bổ sung) lần thứ 4. Mỗi lần in 1.000c, có nghĩa là ông đã bán được 3.000 cuốn (cho 3 lần in trước đó).

Đỗ Quảng là Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội- chuyên ngành Thơ. Ông mới đến với thơ từ năm 2021 và mới được kết nạp và Hội Nhà văn Hà Nội năm 2024.

Nhà thơ Hải Đường nói với tôi: "Chú thử nghiên cứu để trả lời được câu hỏi: Vì sao chỉ có Đỗ Quảng in thơ và bán được thơ với số lượng lớn như vậy?". Điều Hải Đường nêu lên là có lý. Bởi chưa bao giờ ấn phẩm, tác phẩm thơ nhiều như hiện nay, chỉ đọc miễn phí trên Fb đã không còn đủ thời gian, nói chi chuyện bán.

Tôi trả lời ngay: "Ngay tên tập thơ đã trả lời câu hỏi anh nêu ra- đó là nói thật". Đúng là như vậy, trong một xã hội "nỗi sợ hãi" như "vòng kim cô" bóp nghẹt mọi trái tim, đầu óc con người, ai cũng phải "điếm đàng" về lời nói thì sự thật trở thành thứ xa xỉ.

Nhà viết kịch Lê Quý Hiền (Giải thưởng Nhà nước về VHNT) có lý khi nhận xét: Chính sự thật làm bật lên cảm xúc, và đó là thơ!

Theo nhà văn Nguyên Ngọc, ngày 10/8/1927, Huỳnh Thúc Kháng lập ra tờ báo "Tiếng Dân" ở Huế. Chủ bút Huỳnh Thúc Kháng viết lời tuyên ngôn súc tích mà vô cùng độc đáo và dõng dạc cho tờ báo của mình: "Nếu không có quyền nói thì ít ra cũng giữ được cái quyền không nói những điều người ta buộc nói", (Nguyên Ngọc: Dọc đường, trang 18).

Cũng theo Nguyên Ngọc, năm 1929, Huỳnh Thúc Kháng nhắc lại rõ ràng hơn: "Vì rằng chúng ta không có quyền tụ do nói những điều không nên nói, mà ta lại có quyền tự do không nói những cái không nên nói", (Sđd trang 19).

Có thể nói trong 80 năm qua chúng ta đã xây dựng được nền "văn hoá nói dối", "văn hoá không thật lòng", "văn hoá im lặng" bề thế.

"Tuyên ngôn" của Huỳnh Thúc Kháng là 1 giá trị, bây giờ đã trở thành phổ quát. Mãi sau ngày lập ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Cụ Hồ mới nói: "Dân chủ là để làm sao cho dân được mở miệng ra". Và sang thế kỷ XXI, "Quyền im lặng" mới được ghi nhận trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam (Luật Tố tụng Hình sự năm 2015).

Trở lại với thơ Đỗ Quảng, thơ ông khác với thơ theo quan niệm mỹ học truyền thống hiện nay (ẩn dụ, nhoè mờ ...) và trở thành xa xỉ (có lẽ có thực 1 lần và duy nhất). Ông trở thành hiện tượng.

Hiện tượng Đỗ Quảng vượt xa hiện tượng Trần Mạnh Hảo năm 2022 (Truyển tập thơ của anh cũng tái bản 3 lần và bán hết). Các nhà thơ Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam hiện đang được in thơ bằng tiền từ Ngân sách để đưa vào thư viện, trường học công lập, may lắm cũng chỉ được 1.000c/tác giả.

Đỗ Quảng kể lại rằng: Ở lần tái bản thứ 3 có 1 Việt Kiều ở Úc mua luôn 1 thùng. Bà bảo: "Mua sang phát cho người Việt bên đó đọc". Tôi tin Đỗ Quảng không phịa. Gần 90 tuổi rồi, phịa làm gì?

11/4/2026

Dân Trảo Nha