Thứ Ba, 30 tháng 9, 2014

HỌC TRÒ XUÂN ĐỈNH ( tiếp) Đường Văn


HỌC TRÒ XUÂN ĐỈNH ( tiếp)
Đường Văn
3

Năm học 1964 – 1965, năm học thứ 2 ở trường cấp 3 Xuân Đỉnh, chúng tôi lên học lớp 9A, chuyển sang đầu dãy nhà phía tây, vẫn thầy K. chủ nhiệm và dạy Sử, thầy Phan B. vẫn dạy Văn, thầy Vũ dạy Sinh, Tiến T:  Chính trị. Các thầy cô mới là thầy Ch. vui tính dạy Địa, cô Ph. gầy, dạy Lý, thầy H. tóc chải mượt, dạy Hóa và thầy Th. cao kều, quê ngay Xuân La, dạy Thể dục… Nhưng nhân sự học sinh thì thay đổi, xáo trộn khá nhiều. Nhóm  học sinh Liên Mạc: những B, Ba, Kh, Kha, Đư, QĐ… chuyển hết về học trường cấp 3 Minh Khai. Một số đứa bỏ học, xin đi làm công nhân hoặc nhập ngũ: PGB, KQ, PHT, Đào Đức Th. (Đông Ngạc), Đức L, Lê Ph. (Trèm). Vài đứa học yếu bị lưu ban: B. lang, T. ngoẹo, Ng. K, Ng T. Lê H… đồng thời lớp nhận vào mấy anh chị lưu ban từ lớp 9A năm ngoái: Xuân D, Phạm T, Lê B… Lớp trưởng B chuyển, lớp phó Phạm Công lên thay. Càng rất chi năng nổ, tích cực. Hình như Phạm Minh - bí thư Đoàn kiêm luôn lớp phó (?!) Lũ đầu đen - phó thường dân chúng tôi chứng kiến sự chuyển đổi lãnh đạo và cư dân ấy một cách thờ ơ, chẳng chút bận lòng. Chúng tôi thầm nghĩ: Đứa nào làm cán bộ chẳng thế! Đứa này đi thì đứa kia lại tới. Đều là bọn thổi tù và hàng tổng cho các thầy cô ấy mà! Đâu lại vào đấy cả thôi! Chúng tôi cứ suy nghĩ một cách tự thủ bàng quan và yếm thế, vô tri vô trách, hồn nhiên như vậy!

Ngay trong tuần học chính trị và lao động công ích đầu năm học, tôi đã lại gây ra 1 chuyện đau đầu bọn cán bộ lớp và thầy chủ nhiệm. Ấy là chuyện tôi làm thơ đả kích gã cờ đỏ Hoàng Hữu Ch. (lớp 10B). Một gã người làng Tàm Xá, bên Đông Anh, mặt đen sì trứng cá, giọng nói sin sít, nguyên tắc cứng nhắc kinh khủng, rất hung hăng, xăng xái chặn bắt các bạn đi muộn, chui rào vào trường mỗi buổi học… để báo cáo thành tích với các thầy cô. Tôi và mấy đưá bạn đã từng bị hắn rượt đuổi chí mạng vài lần, ra tận khu nhà vệ sinh sau trường! Uất ức, sợ hãi và coi thường thói Giave nịnh trên nạt dưới của hắn, tôi bỗng nổi hứng làm 1 bài thơ thất ngôn bát cú chế giễu cay độc, học lỏm cụ Tế Xương. Đại khái còn nhớ được vài câu:
Khen cho thằng mọi giỏi chuyên cần/Nghiêm, nghỉ, đứng, ngồi… ậm ọe ngân/Ti toe báo cáo rồi bá láo/Kiệt cùng đuổi bạn tận chuồng phân!/ Vội rượt, chân trần ăn cứt chó/ Đáng kiếp thằng Ve, phận cù lần!
Đọc đi đọc lại, thấy tạm được và tạm hả cái bụng tức, mới chuyền tay (lại lặp lại cái ngu hồi cuối năm lớp 8 !!!???) cho mấy đứa ngồi bên cùng đọc, cùng cười rinh rích. Chuyện vỡ lở. Mảnh giấy ghi bài thơ với bút tích rành rành của tôi nhanh chóng bị lớp trưởng thu, nộp lên thầy giáo chủ nhiệm. Thế là tôi lại bị cảnh cáo trước toàn trường vì đã vô tổ chức, vô kỷ luật lại còn lợi dụng thơ văn để đả kích cán bộ! !! Có đứa ghét tôi, xì xầm: Thằng Đ. đánh chết, nết không chừa! Phen này rồi sẽ ăn bùn!
(Mãi nhiều năm sau, tôi mới hay, Hoàng Hữu Ch. là người cùng làng với một anh bạn thân của tôi. Chưa học hết lớp 10, hắn đã xung phong nhập ngũ, vào Nam chiến đấu và hi sinh ở một mặt trận xa xôi nào trong đó. Cầu cho linh hồn anh được yên nghỉ!)
Thầy Lê, một trong những giáo viên từng rất khuyến khích, động viên và ngợi khen những bài thơ tập tọng xuất khẩu của tôi hồi cuối năm ngoái, như bài Biển. Thầy từng ngâm nga những câu mà thầy cho là được:
Từ bé tới nay, tôi chưa bao giờ thấy biển/Tuổi thơ tôi chưa được ngắm thủy triều/bãi biển dài, muôn đợt sóng xanh reo…Tôi chỉ biết ngụp lặn trên biển vàng mênh mông sóng lúa quê tôi…Biển ơi, sao vẫn xa vời?!
Sau sự kiện lịch sử 5 – 8 – 1964, tôi hào hứng viết bài thơ Viếng hồn mẹ Tơm để chào mừng thành tích quân - dân bảo vệ cửa biển Lạch Trường (Thanh Hóa) bắn rơi 3 máy bay Mỹ. Thầy L đọc, bảo: - Cậu viết hơi khô nhưng ý rõ. Sau sự kiện anh hùng Nguyễn Văn Trỗi hy sinh (10 – 1964), tôi viết bài Anh vẫn sống mãi. Bài thơ được thầy Lê và thầy K. chủ nhiệm khen được và kịp thời.  Lệnh cho tôi tự tay chép lại trên giấy crôki khổ lớn, dán trong phòng truyền thống nhà trường. Thầy Lê cũng chính là người đầu tiên gợi mở, khuyến khích tôi tìm đọc tập thơ Ánh sáng và phù sa (Chế Lan Viên) nổi tiếng hồi ấy, khiến tôi được mở rộng tầm mắt về thi ca Việt Nam hiện đại và sau đó, mấy năm liền hăng say, lố lỉnh bắt chước, học đòi lối thơ suy nghĩ, triết lý của tác giả Điêu tàn!...
 Vậy mà, sau lần tôi bị phê bình ấy, tình cờ gặp tôi, thầy cười giễu cợt, nhìn xoáy vào mắt gã học trò ngang ngang, buông một câu mỉa mai, rằng:
- Thơ của Đ ấy à? Chỉ đáng đem dán ở chuồng xí!
Rồi thầy khinh khỉnh quay đi! để lại sự bẽ bàng, ê chề  trong tim đứa học trò dại dột là tôi, đứng như trời trồng, chịu trận… Câu mắng mỉa mai, tàn nhẫn, độc địa ấy của thầy, tôi còn găm trong trí nhớ đến tận bây giờ! Và tôi vẫn không hiểu sao thầy Lê lại có thể nói như vậy với một học sinh, trong hoàn cảnh nó đang cùng lộ, đang rất cần một lời an ủi, cảm thông!? Phải chăng, khi ấy, thầy cũng không tránh khỏi sự nhỏ nhen, tầm thường của 1 người đánh chó ngã xuống nước?! Hay thầy cho là tôi thuộc loại học trò đã hết thuốc chữa?!...
 Rút kinh nghiệm từ câu chuyện đáng buồn ấy, trong mấy chục năm làm thầy, dạy nghề thầy, sau này, tôi chưa bao giờ xúc phạm nhân cách các em học sinh, sinh viên mắc khuyết điểm, dù có trường hợp còn nặng hơn thế nhiều, bằng những lời mỉa mai, nghiệt ngã…thỏn mỏn… như thế!
Lên lớp 9, thầy chủ nhiệm K nuôi ý định lập 1 nhóm kịch của lớp, tiếp tục phát huy thành quả vở kịch câm năm ngoái. Thầy gọi Xuân D, cây hát chèo Kim L. (sau này là NSWT múa rối Trung L) tôi, và Thanh T. răng khểnh, HS lớp 8B, tập thoại vở Bà mẹ và những đứa con (Xuân Trình). Chúng tôi luyện tập cũng phải được tới dăm buổi rất nghiêm túc. Xuân D. đóng vai bà mẹ khá ngọt. Kim L. vào vai ông bố xuề xòa, tôi và Thanh T. trong vai hai đứa con: anh trai - em gái ríu rít, cãi nhau suốt ngày, nhưng đều sợ bố, thương mẹ. Đang hào hứng tập diễn thì bỗng thầy bảo thôi, tạm dừng, không hiểu vì lý do gì?! Ngẩn ngơ tiếc đến cả tháng sau! Nhóm kịch tự động giải tán cái rụp, không kèn không trống!
Gần cuối học kỳ 1, tôi được thầy Phan B. cho mượn cuốn tiểu thuyết Vỡ bờ, tập 1 (Nguyễn Đình Thi) dày cộp, với yêu cầu: đọc kỹ, tóm tắt nội dung cốt truyện chi tiết và viết lời giới thiệu thành 1 báo cáo, sang tuần sau, trình bày trước tập thể lớp trong tiết ngoại khóa Văn. Tôi nhận lời trong niềm xúc động và lo lắng, vì lần đầu tiên được/bị làm một công việc khó khăn dường ấy. Tôi chăm chú đọc thật kỹ. Đọc hết chương nào viết ngay đoạn tóm tắt nội dung chương ấy (bắt chước kiểu tóm tắt từng chương của nhóm dịch tiểu thuyết Chiến tranh và hòa bình, Sông Đông êm đềm). Cứ thế, lần lượt cho đến hết cuốn sách. Lại viết đoạn tổng thuật chung thành một bản báo cáo dài độ hơn 5, 6 trang. Đọc đi đọc lại gần thuộc lòng. 2 tiết văn tuần tới, tôi bước lên bục, rụt rè trình bày trước toàn lớp 9A. Thấy các bạn chăm chú lắng nghe, tán thưởng. Thầy Phan B. khen tiết ngoại khóa thành công. Hôm sau, thầy lại bảo tôi: cứ thế, sang trình bày ở 2 lớp B, C. Tôi cứ bổn cũ diễn lại, trơn tru hơn và lại được các bạn bên các lớp bạn vỗ tay khen ngợi. Tự nhủ: - À, thì ra thằng cu Đ. lớp 9A nói năng cũng tạm được! Tôi thầm phổng mũi! Cảm ơn thầy Phan biết chọn mặt gửi vàng!
Thầy Phan B. quê tận Thanh Chương, Nghệ An. Người tầm thước, dáng khoan thai, nói năng nhỏ nhẹ. Trong những câu chuyện liên hệ mở rộng khi giảng bài trên lớp, thầy thường nói liền một tràng dài, đều đều, rồi kết thúc bằng một câu vút lên cao đột ngột như giọng giả thanh. Đôi mắt một mí liếc liếc sang hai bên một cách tinh quái. Học trò nghe, thấy vừa buồn cười vừa có duyên đáo để! Bài giảng của thầy Phan thường chen vào những câu chuyện tâm tình, tâm sự về văn, về đời, cứ rủ rỉ rù rì, thấm thía; nhưng đôi khi cũng rề rà đến sốt ruột. Khi ấy, tôi cứ phải vờ chăm chú nghe,  nhưng mắt thì ngó mông ra cánh đồng xanh và đầu thì nghĩ ngợi vẩn vơ sang chuyện khác. Thằng Ng. H ngồi trước mặt tôi (sau này thành nhà báo, nhà văn chuyên nghiệp), thỉnh thoảng quay xuống, nhay nháy con mắt: ra ý chia sẻ cái tiết giảng buồn như chấu cắn mà sao mãi không hết…!
Thầy Phan B. được nhà trường xếp ở chung phòng với thầy Phan V, quê đâu bên Yên Viên, cũng dạy Văn, giọng ồm ồm, nhiều lời và không dí dỏm, sâu, hóm như thầy Phan B. Cặp giáo viên văn, chung một phòng; cặp giáo viên toán (thầy Lê và thầy Hoàng), ở phòng bên cạnh. Các phòng được ngăn cách bằng tấm cót sơ sài. Phòng tập thể giáo viên hẹp đến thế là cùng! chỉ kê đủ 2 cái giường một, một cái bàn làm việc chung, ở giữa là 1 lối đi chung vừa vặn kê ngang cái bàn ấy. Vậy mà các thầy vẫn sống với nhau vui vẻ, hòa thuận và chung tay làm việc hiệu quả.
Những chiều muộn hoặc tối sáng trăng, thầy Lê thích bắc ghế ra sân, ngồi kéo đàn gió (ắccoocđêông). Hộp đàn bằng da cuộn mở, uốn cong cong, rồi từ từ thu, ép lại từng nhịp gấp. Tiếng đàn phập phồng, du dương, lúc dồn dập, khi êm đềm chuyển từ Sibônê qua Du kích sông Thao một cách diệu nghệ. Thầy K. ở phòng đằng trước thì chơi ghita. Tôi đã nghe thầy độc tấu bài Paloma (Bồ câu trắng) nhạc Cuba rất điêu luyện. Tay gẩy, vỗ nhịp nhàng, hòa quyện với tay chạy gam thoăn thoắt. Thầy Phan B. thì chỉ thích đọc sách, ngâm thơ nho nhỏ, thầm thì theo kiểu riêng của mình. Buổi trưa nào đó có việc phải ở lại trường, tôi la cà đến phòng thư viện, đã thấy thầy trải chiếc chiếu một, nằm vắt chân chữ ngũ, đầu gối lên ba quyển sách, tay cầm 1 quyển Thơ chữ Hán Nguyễn Du, ngâm nga theo giọng Nghệ, rất mùi!
Gia đình thầy Phan B. nghèo, nông dân xứ Nghệ nhiều đời. Tốt nghiệp ĐHSP Hà Nội, được phân về Xuân Đỉnh dạy học, thầy vẫn chưa biết đi xe đạp. Cuối năm ấy, thầy mới được công đoàn trường cho mua phân phối 1 chiếc xe đạp Thống nhất nữ. Thế là, chiều chiều và sáng chủ nhật, thầy dắt con xe loáng bóng ra sân vận động trường, hì hụi ngồi lên, tập đi. Vậy mà, hơn 1 tuần sau, thầy đã dám thử  1 mình đạp xe ra Sở GDHN họp chuyên môn rồi.
Hoa hậu học trò tự phong của lớp tôi những năm đó, là Phan L. Phải nói cô gái làng Vẽ này rất xinh. Mắt đen dài, lóng lánh. Lông mi cong vút. Cổ cao ba ngấn. Da trắng nõn nà. Dáng thon thả, eo óc, hay diện đồ xẫm và đen để càng tôn vẻ kiêu sa, đài các. L. rất ý thức về nhan sắc hơn người của mình; nhưng được cái cũng không tỏ ra xa lánh, coi thường bạn bè. Không kể mấy chàng xoay tít mù, trồng cây si quanh nàng như Phan T. Đức L, Vi L…, Phan Q, không biết mèo nào cắn mỉu nào… Nhưng hình như cảm tình của nàng Phan hướng lên các thầy, tuy cũng không ổn định?! Dạo thì nghiêng về thầy giáo chủ nhiệm đa tình, đẹp trai, dạo xem ra lại ngả qua phía thầy dạy văn Phan B. đồ Nghệ! Chẳng biết đằng nào mà lần! Nhưng rồi những mối tình thầy - trò xưa như trái đất ấy, , không biết nhuốm bao nhiêu % thực dụng?, kết cuộc, cũng chẳng đi đến đâu! Thầy K, sau này kết duyên với cô Tr. dạy văn cấp 2 trường bên cạnh.
Phan L. xinh đẹp tốt nghiệp phổ thông, được goị vào học ĐHSP Hà Nội, khoa Lý, (Hóa (?!). Ra dạy ở Hà Tây (cũ), lấy chồng, hình cũng là 1 đồng nghiệp. Về hưu trước tuổi. Suốt 25, 26 lần hội trường, hội lớp, nàng chỉ tham gia đúng… 1 lần?!
Còn thầy Phan B. thì cứ sống củ rủ cù rù, miên man, khảng tảng, một mình như thế. Thầy chỉ dạy chúng tôi 2 năm lớp 8, 9. Mấy năm sau, tôi cưới vợ ở quê, trân trọng kính mời thầy. Thầy là một trong những thầy giáo Xuân Đỉnh cấp 3 hiếm hoi, lên tận Trèm dự đám cưới đứa học trò cũ của mình. Nhìn cái dáng khiêm nhường, đủng đỉnh dắt xe vào cổng, với nụ cười hiền hiền, ngượng nghịu của thầy, vẫn làm tôi xúc động, nhoi nhói… cho đến tận ngày nay.
Sau giải phóng (1975), thầy Phan B. được điều vào dạy tại trường cấp 3 Thủ Đức (TPHCM). Thầy cứ mải mốt, củ mỉ cù mì làm việc ở tận cuối trời Nam như thế, sống lẻ loi như thế… cho tới ngày nghỉ hưu. Khoảng đầu những năm 2000, nghe thầy K kể lại, thầy có ra Hà Nội thăm lại bạn bè, đồng nghiệp và học trò thân thiết. Thật tiếc, tôi chưa kịp tới thăm thầy thì thầy đã lại về Nam (chứ không về quê Nghệ?!). Nghe đâu, một, hai năm sau, thầy lặng lẽ qua đời, cũng ở ngôi trường miền Nam xa xôi ấy…
       Hỡi ôi! cũng trọn một kiếp người! Long đong, vất vả, cô đơn một đời! Thầy ơi!
Năm lớp 9, tôi học các môn tự nhiên đỡ bi bét, trong khi học các môn xã hội vẫn dễ dàng, hứng thú và vượt trội hơn. Trong sinh hoạt, tôi tỏ ra không mấy chan hòa cùng các bạn, nhất là các bạn cùng làng, không thích và e ngại gần gũi, thân thiết. Những Hi, Hí, Hị, Hà, B, Q… cũng tỏ ra xa lánh, lạnh lùng, không muốn chơi với thằng Đ - tôi. - Nó cứ làm ra vẻ cô độc, khinh khỉnh thế nào! Tôi nổi tự ái, cũng không muốn làm thân, làm lành, chuyển sang chơi với mấy đứa làng Vẽ, làng Cáo… Tôi tự an ủi: Cũng có sao đâu! cần gì!... Ấy! cái tuổi trẻ con tập làm người lớn cứ ngây ngây, dở dở, khùng khùng một cách dại dột như thế đấy!
Thời gian trôi, cứ trôi,… chẳng mấy chốc đã hết năm học lớp 9 (11). Hình như tôi cũng đạt danh hiệu HSG (A2), với bảng điểm tổng kết không đến nỗi tồi: văn 5, sử 5, chính trị 5, sinh 5, toán, lý, hóa, tiếng Nga 4… hạnh kiểm 5, …Nhưng đến hết năm học vẫn chưa được kết nạp vào Đoàn TNLĐVN, chỉ vì BCH chi đoàn 9A nhận xét phẩm hạnh của bạn NĐ, đại khái: Tác phong thiếu tính quần chúng, tinh thần tập thể thiếu chan hòa! Học tốt nhưng chủ quan và có phần tự kiêu. Vì vậy, bạn NĐ. cần được thử thách thêm một thời gian nữa!
Một nhận xét về bạn bè, quần chúng như thế, liệu có nặng nề, nghiêm khắc quá hay không? Tự tôi hay do chúng nó, những cán bộ, đoàn viên cũ và mới, khôn ngoan và tròn trĩnh… ai đã tạo ra cái ranh giới giả tạo mà có thật ấy? Chao ôi! cái huy hiệu và tấm thẻ đoàn viên của một thời chiến tranh – bao cấp mới cao quý mà xa vời làm sao!

Từ độ ấy, trong tôi bắt đầu cảm thấy tâm trạng cô đơn ngày càng ứ đầy, sâu sắc! Nỗi buồn - cô đơn không đáng có cứ chầm chậm gặm nhấm tâm hồn cậu thanh niên vừa sang tuổi 16, cái tuổi đáng lẽ phải tràn đầy mộng mơ, dù cao thượng hay viển vông! Và hay tự ái ngầm! Nhiều bạn bảo tôi già trước tuổi! Mấy thằng H, H… thì bảo nó cố giả vờ làm ra như thế! Tôi biết, nhưng mặc kệ! Càng trong hoàn cảnh sống và học hành không bình thường như thế, tôi càng cố thu mình vào thế giới bên trong của mình, tìm cách giải tỏa tâm tình bằng những vần thơ tập tọng, được viết ra liên tiếp, ào ạt, miên man ngẫm ngợi sự đời một lối tư biện, tủn mủn, vẩn vơ … Và thi thoảng, trong cái đầu óc hỗn độn, đa cảm đa sầu của tôi, lại mơ hồ, nuối tiếc hình ảnh một, hai người bạn gái xa xôi thầm mến trộm thương hồi cuối cấp 2,… Bây giờ, không biết các nàng ấy đang dạy học, hay làm ăn công việc gì, ở đâu?!
(Còn tiếp)

1 nhận xét:

  1. Nhiều chị em cho rằng giãn não thất ở thai nhi có nguy hiểm không nhỉ, nó có ảnh hưởng thế nào đến thai nhi, những dấu hiệu thai nhi phát triển khỏe mạnh là dấu hiệu nào, có mang lại hiệu quả trong thời gian thai kỳ không, thai nhi biết đạp khi nào và có giúp các mẹ cảm nhận được sự phát triển của thai nhi thông qua lần đạp, bà bầu nên cho bé nghe nhạc khi nào khi trong thời gian thai kỳ, vì nhạc rất tốt cho trí não của trẻ, những phương pháp tăng lượng nước ối cho bà bầu giúp bà bầu trong thời kỳ mang thai không sợ thiếu ối và giữ tình trạng cân bằng lượng ối.

    Trả lờiXóa